Kaizen.az - Fərdi İnkişaf Platforması

Kaizen/ Biznes Dünyası

Qadınlar vs "Johnlar"

“Johnlar” fenomeni

2015-ci ildə ABŞ mediasında The New York Times qəzeti sensasiyalı statistika yayımladı: ən böyük şirkətlərin idarə heyətlərində John adlı kişilərin sayı, ümumi qadınların sayından daha çox idi. Daha sonra bu cür hesablama Böyük Britaniyada “Devidlər”, Avstraliyada isə “Mayklar” üçün aparıldı. Bu göstəricilər ilk növbədə gülməli gələ bilər, lakin bu əslində ciddi bir problemi — biznes rəhbərliyində sistemli gender bərabərsizliyinin mövcudluğunu əks etdirir.

Gəlin bu problemin əsl səbəblərini müzakirə edək.

Problemin mənşəyi: “şüşə tavan”

“Glass ceiling” (şüşə tavan) termini ilk dəfə 1980-ci illərdə dövriyyəyə girib. Bu, qadınların kifayət qədər səriştələri olsa belə, karyera nərdivanına qalxmasına mane olan görünməz bir maneə deməkdir.

Mədəni və institusional maneələr

Uzun müddət rəhbər vəzifələr "kişilər üçün" sayılır, liderlik xüsusiyyəti sərtlik və təcavüzlə əlaqələndirilirdi.

Korporativ mədəniyyətdə kişilərin "maraq klubları" üstünlük təşkil edir.Burada qərarlar adətən qeyri-rəsmi qəbul edilirdi. Qadınlara isə giriş ümumiyyətlə bağlı idi.

Bəzi ölkələrdə qanuni məhdudiyyətlər belə mövcud idi: Məsələn, 1970-ci illərə qədər Fransadakı qadınların biznes açması üçün ərlərinin icazəsi tələb olunurdu.

Bəs bu maneələr nəyə gətirib çıxartdı?

McKinsey-ə (2023) görə, ABŞ-da vitse-prezident səviyyəsində və daha yüksək rəhbərlərin yalnız 28% - i qadınlardır.

Fortune 500-də (2024) şirkətlərin yalnız 10,4% - ni qadınlar idarə edir. Müqayisə üçün: 2000-ci ildə bu rəqəm 3% - dən az idi.

Credit Suisse, "The CS Gender 3000" adlı bir araşdırma qadınların dünya şuralarında orta hesabla 20% yer tutduğunu, ancaq real təsirlərinin aşağı olduğunu göstərdi.

Qadınlar və təhsil: məktəbdə və universitetdə uğurlar

Maraqlıdır ki, problem açıq şəkildə təhsil və savad səviyyəsində deyil:

OECD (PISA, 2022): qızlar davamlı olaraq oxu və humanitar fənlərdə daha yaxşı performans göstərirlər və riyaziyyat boşluğu getdikcə azalır.

Avropada qadınlar universitet tələbələrinin 55% - dən çoxunu təşkil edir.

ABŞ-da qadınlar bütün magistr dərəcələrinin 60% - dən çoxunu alırlar (National Center for Education Statistics).

Ancaq eyni zamanda, karyera yüksəlişində geridə qalırlar.

Bəs bunun səbəbi nədir?

Ailə və məişət: dünyadakı qadınlar ev işlərinə orta hesabla iki dəfə çox vaxt sərf edirlər (ILO, 2021).

Analıq: "analıq cəzası" - uşaq doğulduqdan sonra qadınların karyera perspektivləri azalır, uşaqlı kişilərdə isə əksinə yaxşılaşır.

Korporativ qərəz: qadınlara daha az "uzunmüddətli liderlər" kimi baxılır.

Qadın-CEOlar və biznes nəticələri

Tədqiqatlar göstərir ki, şirkətlər rəhbərlikdəki müxtəliflikdən faydalanırlar:

McKinsey (2020): üst menecmentdə gender müxtəlifliyi olan şirkətlərin qazancı orta qazancdan 25% daha yüksəkdir.

Credit Suisse (2019): idarəçilərin 15% - dən çoxunun qadın olduğu firmalar ən yaxşı səhm artım göstəricilərini əldə edirlər.

Deloitte (2021): CEO və ya CFO səviyyəsində qadınları olan təşkilatlar innovasiya və ESG nəticələrinin daha yüksək səviyyəsinə malikdirlər.

İndi isə bizim ölkədə olan vəziyyətə baxaq

Azərbaycanda da gender fərqi qalmaqdadır:

Dövlət Statistika Komitəsinin (2023) məlumatına görə, qadınlar iqtisadi cəhətdən fəal əhalinin 46% - ni təşkil edir, lakin rəhbər vəzifələrdə onların payı 15-17% - dən çox deyil.

Universitet tələbələri arasında qadınların 52% - dən çoxdur, yəni təhsil səviyyəsi kişilərdən aşağı deyil.

Qadınlar kiçik və orta biznesdə aktivdirlər: sahibkarların təxminən 30% - i qadınlardır, lakin böyük şirkətlər arasında faiz nəzərəçarpacaq dərəcədə aşağıdır.

Siyasətdə vəziyyət oxşardır: Qadınlar Milli Məclisin deputatlarının 17% - ni təşkil edir (Avropa üzrə orta səviyyədən aşağı).

Nəticə

Qadınlar və “Jonhlar” problemi sadəcə maraqlı bir hekayə deyil, bu bir korporativ gerçəkliyin güzgüsüdür. Qadınlar məktəb və universitetlərdə daha yaxşı oxuyur, biznes və elmdə daha fəal iştirak edirlər, lakin liderlik üçün maneələrlə üzləşirlər. Bununla birlikdə, araşdırmalar açıq şəkildə göstərir ki, üst menecmentdə qadınlar olan şirkətlər daha uğurlu, yenilikçi və davamlı olurlar. Bu, Azərbaycan üçün xüsusilə vacibdir: qadın potensialının açılması iqtisadi artımın ciddi sürücüsü ola bilər.

Yazar

İstifadəçi adı:
rena_javad
Ad Soyad:
Rəna Cavadzadə
Məqalə sayı:
1

Əlaqəli məqalələr

Wi-fi yoxsa Li-fi?

15.11.2021

Biznes Dünyası

İllərdir simsiz internet adı ilə istifadə etdiyimiz Wi-Fi dəyişir və 100 qat daha sürətli internet olan Li-Fi adlı sistemlə əvəz olunur.

Gələcəkdən Xəbər Var!

11.01.2021

Biznes Dünyası

1997-ci ildə qurulan qlobal bir kiber təhlükəsizlik şirkəti olan Kaspersky, bəşəriyyətin gələcəyə dair ən vacib suallarını daha yaxşı cavablandırmağa çalışmaq üçün "Təhlükəsiz Sabah" (Safer Tomorrow) platformasını işə saldı.

Spotify Azərbaycana Gəlir

11.03.2021

Biznes Dünyası

Spotify, bir neçə gün ərzində Asiya, Afrika, Karib adaları, Latın Amerikası və Avropa daxilində 80-dən çox yeni bazarda fəaliyyət göstərəcəyini bildirdi.