Kaizen.az - Fərdi İnkişaf Platforması

Kaizen/ Fərdi İnkişaf

Daxili tənqidçini susdurmağın 5 elmi yolu: Özünəinamı necə bərpa etməli?

Hər birimizin daxilində bizə rəhbərlik edən, bəzən yol göstərən bir səs var. Lakin çox vaxt bu səs dəstəkçi deyil, amansız bir tənqidçi kimi çıxış edir. "Sən bura layiq deyilsən", "Bu sadəcə şans idi", "Yaxın zamanda səhvini tapacaqlar" – bu cümlələr tanış gəlirmi? Psixologiyada "İmposter Sindromu" və ya "Daxili Tənqidçi" adlandırılan bu səs, əslində beynimizin bizi potensial təhlükələrdən qorumaq üçün istifadə etdiyi primitiv bir müdafiə mexanizmidir. Problem burasındadır ki, bu səs çox vaxt həqiqəti əks etdirmir və bizim potensialımızı tam reallaşdırmağımıza mane olur. Özünəinamı bərpa etmək sadəcə "mən güclüyəm" demək deyil, daxili dialoqumuzu elmi metodlarla yenidən proqramlaşdırmaqdır.

1. "Bilişsel Yenidən Çərçivələmə" (Cognitive Reframing) Neyropsixologiya sübut edir ki, biz düşüncələrimizi necə formalaşdırırıqsa, beynimiz də hadisələri elə qəbul edir. Daxili tənqidçiniz "Mən bu işi bacarmayacağam" dedikdə, bu düşüncəni fakt kimi deyil, sadəcə bir "fərziyyə" kimi qəbul edin. Bu düşüncəni elmi şəkildə yenidən çərçivələyin: "Mən hazırda bu işlə bağlı narahatlıq hiss edirəm, çünki bu, mənim üçün yeni bir sahədir". Hisslərinizə ad qoymaq (labeling) beyindəki emosional mərkəz olan amiqdalanın aktivliyini azaldır və prefrontal korteksi (məntiq mərkəzini) işə salır.

2. Özünə Şəfqət (Self-Compassion) Paradoksu Bir çoxu elə bilir ki, özünü sərt tənqid etmək inkişaf üçün vacibdir. Lakin Stenford Universitetinin tədqiqatları göstərir ki, özünə qarşı amansız olan insanlar uğursuzluqdan daha çox qorxur və daha tez təslim olurlar. Daxili tənqidçini susdurmağın elmi yolu "özünə şəfqət"dir. Özünüzlə ən yaxın dostunuzla danışdığınız kimi danışın. Əgər dostunuz səhv etsəydi, ona "bacarıqsızsan" deyərdinizmi? Xeyr. Özünüzə qarşı empatiya göstərmək dopamin səviyyəsini artırır və motivasiyanı daha sağlam təməllər üzərində qurur.

3. "Böyümə Düşüncə Tərzi" (Growth Mindset) Psixoloq Kerol Dvekin illərlə apardığı araşdırmalar göstərir ki, uğur qabiliyyətin deyil, yanaşmanın nəticəsidir. Daxili tənqidçiniz sizin "sabit" bir zəkaya sahib olduğunuzu və ya hər şeyi mükəmməl bilməli olduğunuzu iddia edir. Elmi yanaşma isə deyir: Səhvlər bacarıqsızlıq deyil, beynin yeni sinaptik əlaqələr qurmasıdır. Hər "bacarmıram" cümləsinin sonuna "hələ ki" (yet) kəlməsini əlavə edin. Bu, beyninizə inkişafın davam etdiyi mesajını verəcək.

4. Obyektiv Faktlar Arxivi Yaratmaq Beynimiz "neqativlik qərəzi"nə (negativity bias) malikdir – biz mənfi rəyləri müsbətlərdən daha güclü xatırlayırıq. Daxili tənqidçini susdurmaq üçün əlinizdə maddi sübutlar olmalıdır. Bir "Uğur Jurnalı" saxlayın. Orada yalnız böyük nailiyyətləri deyil, tamamladığınız hər xırda tapşırığı, aldığınız hər təşəkkürü qeyd edin. Şübhə anlarında bu jurnalın vərəqlənməsi beyninizə obyektiv sübutlar təqdim edərək saxtakarlıq hissini (imposter) yox edir.

5. Üçüncü Şəxs Texnikası (Self-Distancing) Mişiqan Universitetinin araşdırmasına görə, özünüzlə "mən" deyil, adınızla müraciət edərək danışmaq stressi kəskin azaldır. Daxili tənqidçiniz hücuma keçəndə soruşun: "[Adınız], sən niyə belə düşünürsən? Bu düşüncə üçün əlində hansı sübutlar var?". Özünüzlə məsafə qoymaq sizə hadisələrə kənardan, bir müşahidəçi kimi baxmağa imkan verir. Bu, emosional fırtınanı dayandırır və özünəinamın məntiqi təməllərini bərpa edir.

Nəticə: Daxili Sülhə Doğru

Daxili tənqidçiniz heç vaxt tamamilə yox olmayacaq – o, beyninizin bir hissəsidir. Lakin siz onun səsinin səviyyəsini idarə edə bilərsiniz. Özünəinam, heç vaxt şübhə etməmək deyil, şübhələrə rəğmən irəliləyə bilmək bacarığıdır. Yuxarıdakı elmi metodları tətbiq etdikcə görəcəksiniz ki, daxilinizdəki o amansız hakim tədricən müdrik bir məsləhətçiyə çevrilir. Unutmayın, siz düşündüyünüzdən daha bacarıqlı, zəhmətiniz isə düşündüyünüzdən daha dəyərlidir. Bu gün daxili tənqidçinizi susdurmağa və öz haqqınızdakı həqiqətləri eşitməyə başlayın.

Yazar

İstifadəçi adı:
kaizen
Ad Soyad:
Kaizen.az
Məqalə sayı:
199

Əlaqəli məqalələr

CV hazırlayarkən nələrə diqqət yetirməli

07.03.2021

Fərdi İnkişaf

Günümüzün qlobal problemlərindən biri: - CV göndərirəm lakin heç bir vakansiyadan geri dönüş almıram. Niyə? Bunun əsas səbəblərindən biri CV-nin düzgün hazırlanmaması və əsas məqamlara diqqət yetirilməməsidir. Bu məqalədə sizlər üçün CV-də hansı məsələlərə diqqət yetirməli olduğunuzu addım-addım qeyd etmişik.