-
İstifadəçi adı:
didyma_919 -
Ad Soyad:
Islam Gadirli -
Məqalə sayı:
1
Dərc olunma tarixi
18.08.2026 TexnologiyaBaxış sayı
3019
Oxunma müddəti
9 dəq
Süni intellekt artıq insan səsini, üzünü və danışıq tərzini təqlid edə biləcək səviyyəyə çatıb. Deepfake texnologiyaları əvvəlcə daha çox məşhurların saxta videoları və internetdə yayılan əyləncəli görüntülərlə əlaqələndirilirdi. Bu gün isə məsələ daha ciddidir, səsimiz və üzümüz başqalarını inandırmaq üçün istifadə olunan rəqəmsal alətə çevrilə bilər.
Ən böyük problem isə texnologiyanın özü deyil. Ən böyük problem bizim ona inanmağa hazır olmağımızdır.
Deepfake əslində nədir?
Deepfake süni intellekt və maşın öyrənməsi texnologiyalarından istifadə etməklə insanın üzünü, səsini və ya hərəkətlərini manipulyasiya edən və ya tamamilə süni şəkildə yaradan məzmundur.
Bu texnologiyanın maraqlı və faydalı tətbiqləri də var. Kino sənayesində xüsusi effektlər yaratmaq, təhsil və yaradıcılıq layihələrində istifadə etmək, müxtəlif media məhsullarını hazırlamaq mümkündür.
Lakin eyni texnologiya başqa məqsədlər üçün də istifadə edilə bilər. Məsələn, bir insanın sosial mediada paylaşdığı video və səs yazıları onun səsini klonlamaq üçün kifayət qədər material verə bilər. Daha sonra həmin səs başqa cümlələri başqa mənada demək üçün istifadə oluna bilər.
Beləliklə, artıq “bu səsi tanıyıram” demək onun həqiqi olduğunu sübut etmir.
Səsiniz artıq kimliyinizi sübut etməyə bilər
İnsan səsi bizim üçün güclü identifikasiya vasitəsidir. Valideynimizi, dostumuzu, həmkarımızı və ya rəhbərimizi çox vaxt yalnız səsindən tanıya bilərik.
Məhz buna görə səs klonlaşdırılması təhlükəlidir. Fırıldaqçı bir insanın səsini təqlid edərək onun yaxınlarına zəng edə, pul istəyə və ya həssas məlumat əldə etməyə çalışa bilər. Eyni üsul şirkətlərdə də istifadə edilə bilər, məsələn rəhbərin səsini təqlid edən şəxs əməkdaşdan təcili ödəniş və ya məxfi məlumat tələb edə bilər.
FBI 2025-ci il üzrə hesabatında süni intellektlə əlaqəli 22,364 şikayətin daxil olduğunu və bu şikayətlər üzrə bildirilən itkilərin 893 milyon dollardan çox olduğunu açıqlayıb. Hesabatda AI ilə yaradılmış saxta profillər, fərdiləşdirilmiş mesajlar, səs klonları və real insanlara bənzəyən videoların fırıldaqlarda istifadə edildiyi vurğulanır.
Daha da düşündürücü məqam odur ki, FBI artıq AI-generated səs mesajlarından istifadə edən konkret fişinq və sosial mühəndislik kampaniyaları barədə xəbərdarlıq edib.
Deməli, problem artıq gələcəyin ssenarisi deyil. Bu, günümüzdə baş verən bir problemdir.
Bəs üzümüz?
Əgər səsimiz təqlid oluna bilirsə, üzümüzün də rəqəmsal formada manipulyasiya edilə bilməsi təəccüblü deyil.
Sosial şəbəkələrdə paylaşdığımız bir neçə foto və videolar belə bizim haqqımızda kifayət qədər vizual məlumat yarada bilər. Sonra həmin materiallar əsasında başqa bir video hazırlana bilər. Videoda siz danışa, gülümsəyə, başınızı hərəkət etdirə və heç vaxt demədiyiniz sözləri söyləyə bilərsiniz.
Burada belə bir sual yaranır: Əgər bir videoda kimsəni görürüksə, bu, həqiqətən həmin videonu həmin adamın çəkdiyi anlamına gəlirmi?
Artıq cavab həmişə “bəli” deyil.
NIST də sintetik məzmunla bağlı əsas problemlərdən birinin rəqəmsal məzmunun etibarlılığının qorunması olduğunu vurğulayır və məzmunun mənşəyinin izlənməsi, autentifikasiyası, etiketlənməsi və deepfake aşkarlanması kimi texniki yanaşmaları araşdırır.
Ən təhlükəli hissə texnologiya yox, insan psixologiyasıdır
Deepfake-in uğurlu olması üçün mükəmməl olması belə vacib deyil.
İnsan bir mesajı qiymətləndirərkən yalnız texniki detallara baxmır. O, emosiyalarına da güvənir, məsələn:
Belə cümlələr insanı düşünmədən hərəkət etməyə sövq edə bilər. Fırıldaqçılar da məhz bundan istifadə edirlər: tələskənlik, qorxu və etibar.
FBI 2025-ci ildə AI ilə bağlı fırıldaqlarda insanların sürətli qərar verməyə məcbur edilməsinin mühüm risk olduğunu vurğulayıb və şübhəli vəziyyətlərdə dayanıb məlumatı ayrıca yoxlamağı tövsiyə edib.
Yəni gələcəyin əsas təhlükəsizlik qaydalarından biri bəlkə də texniki deyil.
“Mən videonu öz gözlərimlə gördüm” demək artıq kifayət deyil
İnternetdən əvvəlki dövrdə “öz gözlərimlə gördüm” ifadəsi kifayət qədər güclü arqument idi. Sonra fotoşop ortaya çıxdı və şəkillərin dəyişdirilə bildiyini öyrəndik. Daha sonra video montaj geniş yayıldı. İndi isə süni intellekt görüntünün özünü yarada bilir.
Bu dəyişiklik çox vacib bir nəticəyə gətirib çıxarır: rəqəmsal dünyada görüntü və səs artıq avtomatik olaraq həqiqətin sübutu deyil.
NIST-in apardığı araşdırmalar da AI tərəfindən yaradılan məzmunu insan tərəfindən yaradılmış məzmundan ayırmağın ayrıca texniki problemə çevrildiyini göstərir.
Bu o demək deyil ki, gördüyümüz hər şey saxtadır. Əksinə, bu o deməkdir ki, vacib məlumatı yalnız bir rəqəmsal sübuta əsasən qəbul etməməliyik.
Bəs özümüzü necə qoruya bilərik?
Deepfake texnologiyası inkişaf etdikcə müdafiə üsullarımız da dəyişməlidir.
Ən sadə və effektiv qaydalardan biri məlumatı başqa kanaldan təsdiqləməkdir. Məsələn, dostunuzun səsi ilə sizdən pul istəyən bir zəng gəlibsə, həmin zəngin içində qərar verməyin. Telefonu bağlayın və həmin şəxsin əvvəldən bildiyiniz nömrəsinə özünüz zəng edin.
İş yerində rəhbərinizdən gələn təcili ödəniş tələbi varsa, yalnız səsə və ya videoya güvənməyin. Şirkətin müəyyən etdiyi başqa təsdiq mexanizmindən istifadə edin.
FBI də şübhəli səs və mesajlarda şəxsin kimliyini müstəqil şəkildə yoxlamağı, əlaqə məlumatlarını ayrıca araşdırmağı və xüsusilə pul və ya məxfi məlumat tələb edən mesajlarda diqqətli olmağı tövsiyə edir.
Bundan əlavə:
Ən əsası isə yadda saxlamaq lazımdır: AI-generated məzmunu həmişə gözlə və ya qulaqla müəyyən etmək mümkün olmaya bilər.
Gələcəkdə nəyə inanacağıq?
Bəlkə də deepfake dövrünün ən maraqlı sualı “Bu video saxtadırmı?” olmayacaq.
Daha vacib sual belə olacaq: Bu məlumatın həqiqiliyini necə təsdiqləyə bilərik?
Çünki texnologiya insan səsini və üzünü təqlid etməyi bacardıqca, etibar etməyin özü də yeni qaydalara ehtiyac duyacaq. Bəlkə gələcəkdə bir insanın kimliyini yalnız səsi ilə təsdiqləməyəcəyik. Bəlkə bir video zəng belə kifayət etməyəcək. Bəlkə rəqəmsal imzalar, kriptoqrafik təsdiqləmə, məzmunun mənşəyini göstərən texnologiyalar və digər doğrulama üsulları gündəlik həyatımızın adi hissəsinə çevriləcək.
Çünki texnologiya bizə yeni bir imkan verdi: İndi demək olar ki, hər kəs hər şeyi yarada bilər. Amma bunun qarşılığında bizə başqa bir bacarıq lazım olacaq: Nəyə inanacağımızı bilmək.
Təsəvvür edin ki, sabah sizə yaxın olduğunuz bir insanın səsi ilə zəng gəlir və sizdən təcili pul və ya vacib məlumat tələb olunur. Səsi 100% həmin insana oxşasa, ona inanardınız, yoxsa başqa üsulla mütləq yoxlayardınız?
Fikirlərinizi şərhlərdə yazın. Çünki deepfake dövründə ən maraqlı müzakirə “saxtanı necə tapmaq olar?” yox, bəlkə də “biz artıq nəyə əsasən inanırıq?” sualıdır.
Rauf Quluzade
19.08.2026Faydali melumat oldu. Cox sag olun.
Ali Mammadli
19.08.2026Əslində deepfake maraqlı mövzulardan biridir, amma nədənsə çox az məqalə tapmaq olur, çox sağ ol İslam, həqiqətən maraqlı idi👍
Lale Nagiyeva
19.08.2026Marali ve faydali melumat idi,cox sagolun:)
Bəstixanım Səmədli
19.08.2026Mən səs 100% oxşasa belə, mütləq başqa üsulla yoxlayardım. Məsələn, həmin şəxsin öz nömrəsinə zəng edib təsdiqləyərdim. Səsə yox, əlavə təsdiqə inanmaq daha təhlükəsizdir.
Aynura Mammadova
19.08.2026Maraqlı məqalə üçün təşəkkürlər
Nizami Allahverdiyev
21.08.2026Əla, davamını gözləyirəm :)
Bahruz Agayev
23.08.2026Maraqlı bir məqalə idi, təşəkkürlər
Ayten Aliyeva
24.08.2026Məqaləni oxuyandan sonra sosial mediada paylaşdığım videolar haqqında bir az daha çox düşünməyə başladım 😅
Mikayil Huseynli
24.08.2026acigi mende bele bir sula yarandi, sosial mediada insanlarin oz ses ve videolarini daha az paylashmasi heqiqeten problemi azalda biler?
Fariz Guluzade
24.08.2026Əvvəllər deepfake'i qeyri-ciddi qəbul edirdim, çünki prezidentlər və digər tanınmış şəxslərlə bağlı əyləncəli videolar paylaşılırdı, amma indi daha diqqətli olmaq lazımdır, bu mən, sən, hətta tanıdığımız şəxs belə ola bilər
Samaya Bayramova
24.08.2026Çox maraqlı məqalə idi, təşəkkür edirəm
Kamil Babayev
25.08.2026Dostumun başına gəlmiş hadisədir, ona görə sona qədər oxudum, təşəkkür edirəm.
Alina Aliyeva
25.08.2026Super!
Shamil Valiyev
25.08.2026İndiki dövrdə həqiqətən heçnəyə güvən qalmayıb ki...
Turqut Allahverdiyev
25.08.2026Ən aktual mövzulardan biridir, çox sağ olun
Əşrəf Abbasov
25.08.2026Həqiqətən müasir dövrdə texnalogiyanın inkişafından məkirli niyətlilərin yaratdığı belə təhlükələr üçün müdafiə üsulları və daha çox məlumat almaq faydalı oldu ,davamlı olsun 👏.
Nuran Məmmədəliyev
25.08.2026Bu sahə üzrə Azərbaycanda belə məqalələrin yazılması və insanların "deepfake" texnologiyaları haqqında məlumatlandırılması gözəl təşəbbüsdür. Uğurlar
Şəhla Babayeva
25.08.2026Maraqlı idi, uğurlar olsun!
Firdovsi Muxtarlı
25.08.2026Düşünməzdim ki, texnologiya bu qədər irəliləyər, həqiqətən çox narahat edici vəziyyətdir, hər kəs maksimum ehtiyatlı olmalıdır. Belə məqalələr bu cür hadisələri aşkar etməyimiz üçün köməyimizə çatır, təşəkkürlər!
Murad Zəkiyev
26.08.2026Maraqlı məqalə üçün təşəkkürlər, uğur olsun 👍
Elmira Əsgərova
26.08.2026İlk məqaləniz belə maraqlıdırsa, digərlərini səbirsizliklə gözləyirəm
Toghrul Samadov
26.08.2026Bəs bu texnologiyanın faydalı tərəflərini niyə daha az müzakirə edirik? Deepfake-in yalnız təhlükə kimi təqdim edilməsi də düzgün deyil mənə görə
Ayşə Qurbanlı
26.08.2026Çox yaxşı izah olunub, texniki terminlərlə yüklənməyib
Orxan Mirzəyev
26.08.2026AI inkişaf etdikcə belə problemlərlə daha çox qarşılaşacağımızı düşünürəm
Rəşad Murtuzov
26.08.2026sona qədər maraqla oxudum, əllərinizə sağlıq
Elvin Hümbətli
27.08.2026Faydalı məqalədir, təşəkkürlər
Kənan Həsənov
27.08.2026AI-nin belə tərəfləri də var demək 😐
Turana Jabbarli
27.08.2026Deepfake videonu aşkar etmək üçün adi istifadəçinin istifadə edə biləcəyi online tool-lar varmı?
Cavid İmanov
27.08.2026Maraqlı yanaşmadır, xüsusilə də nəyə inanacağıq? sualı düşündürücüdür
Minaya Huseynzade
27.08.2026Bir neçə ay əvvəl başıma gəlməsə, inanmazdım belə bir şey var
Ramin Nuriyev
27.08.2026Əla və maraqlıdır
Babək Cəlilov
27.08.2026Məqaləni oxuduqdan sonra bu texnologiyaya baxışım bir az dəyişdi
Rustam Malikov
28.08.2026Çox yaxşı yazılıb 🤞
Könül Hüseynova
28.08.2026Faydalı məlumatlar var, xüsusilə qorunma yolları hissəsi ilə bağlı
Ayşən Ağazadə
28.08.2026Belə mövzuların daha çox müzakirə olunmasına ehtiyac var, təşəkkür edirəm
Nərgiz Süleymanova
28.08.2026Diplom işimin mövzusu ilə demək olar ki, eynidi, mütləq faydalanacağam.
Fizzə Balayeva
28.08.2026Bəzi hissələr həqiqətən adamı düşündürür
Rəcəb Sadıqlı
28.08.2026Çox yaxşı mövzu seçilib, həm texnologiyaya, həm də gündəlik həyata toxunur
Məmmədrza Əsədov
28.08.2026Bu mövzu haqqında daha çox praktiki nümunə görmək maraqlı olardı
İnci Vüqarlı
28.08.2026Bu mövzunun hüquqi tərəfi də ayrıca maraqlı olardı, çünki hüquqşünas tələbəsi olaraq belə hadisələrdə necə davranılmalı olduğumuzu bilmək lazımdır
Murad Badirkhanli
28.08.2026Əla, çox bəyəndim
Fikrət Əzizov
28.08.2026Məqalə məni bir şeyi düşünməyə vadar etdi ki, gələcəkdə sübut dediyimiz şey nə olacaq?
Fərəc Mustafazadə
28.08.2026Əslində ən böyük zəifliyin texnologiya yox, insanın etibarı olması fikri ilə razıyam
Zeynab Karimova
28.08.2026Oxuduqca adam istər-istəməz özünün internetdə paylaşdığı foto və videoları düşünür 😂
Vugar Nasirli
28.08.2026Müasir dövr üçün çox uyğun mövzudur, təşəkkürlər
Hikmet Alizade
30.08.2026Deepfake-in bu qədər real ola bilməsi bir az narahatedicidir
Əsmər Məmmədova
30.08.2026Məqalənin sonundakı sual xüsusilə yaxşı seçilib
Leman Gurbanova
31.08.2026Çox maraqlı yanaşmadır 👍
Fikrat Rahimli
31.08.2026Faydalı məqalədir, təşəkkürlər.
Səkinə Vəliyeva
31.08.2026Əla, uğurlarınız bol olsun
Bahruz Hamidli
31.08.2026Sadəcə wow
İstifadəçi adı:
didyma_919Ad Soyad:
Islam GadirliMəqalə sayı:
1
04.05.2023
Texnologiya
28.10.2021
Texnologiya
19.11.2021
Texnologiya
Bildiyiniz kimi, bu yaxınlarda Facebook-un qurucusu və baş direktoru Mark Zukerberq ,Facebook adının şirkətin gələcəyini adekvat şəkildə təsvir etmədiyini və ad dəyişikliyini təsdiqlədi və “Metaverse”haqqında bəzi məlumatlar verdi.İnsanlarda “Metaverse” nədir? ,Hansı xüsusiyyətlələrə malikdir? və s kimi suallar yarandı.Gəlin bu suallara cavab tapmağa çalışaq.
