-
İstifadəçi adı:
kaizen -
Ad Soyad:
Kaizen.az -
Məqalə sayı:
205
Dərc olunma tarixi
03.06.2026 Biznes DünyasıBaxış sayı
3
Oxunma müddəti
3 dəq
Müasir biznes dünyası böyük bir texnoloji yarışın içindədir. Şirkətlər ən son süni intellekt alqoritmlərinə, hər addımı ölçən CRM və ERP sistemlərinə, qüsursuz işləyən avtomatlaşdırma alətlərinə milyonlarla vəsait xərcləyirlər. Kağız üzərində, Excel cədvəllərində və idarəetmə panellərində (dashboard) hər şey mükəmməldir: Datalar analiz edilir, trendlər proqnozlaşdırılır və bizə "ən doğru" yol göstərilir.
Lakin hesabatların soyuq məntiqi ilə real həyatın idarəetmə masası toqquşanda gözlənilməz bir şey baş verir: Sistemlər səhv etmir, amma qərarlar yenə də uğursuz olur.
Çünki biz biznesi idarə edərkən çox mühüm bir reallığı unuduruq: Alqoritmlər nə qədər qüsursuz olsa da, o sistemlərin ötürdüyü dataya baxıb son düyməni basan varlıq — hələ də emosiyaları, qorxuları və instinktləri olan insandır.
Klassik iqtisadiyyat nəzəriyyələri əsrlər boyu bizə "Homo Economicus" modelini satdı. Bu modelə görə, insan hər zaman tam rəqəmsal dəqiqliklə, öz maksimum mənfəətini düşünərək, emosiyalardan uzaq və tamamilə rasional qərarlar verən bir varlıqdır. Müasir biznes proqramları və alqoritmləri də məhz bu modelə əsasən proqramlaşdırılıb.
Lakin Davranışsal İqtisadiyyat (Behavioral Economics) bizə tamam başqa bir həqiqəti sübut etdi: Biz robot deyilik. Real biznes mühitində menecerlər, investorlar və müştərilər hər zaman rasional hərəkət etmirlər.
Milyonluq data strategiyaları bəzən idarə heyətinin sadəcə "instinktinə" və ya keçmiş eqolarına görə zibil qutusuna atılır.
Müştərilər riyazi olaraq onlara ən sərfəli olan məhsulu deyil, sırf brendin yaratdığı emosional bağa və ya "itirmək qorxusuna" (FOMO) görə daha bahalı və lazımsız olanı seçirlər.
Alqoritmlər "Nə rəqəmdir?" sualına qüsursuz cavab verir, amma insanın "Niyə?" sualının arxasındakı psixoloji xaosu hesablaya bilmir.
Şirkətlərin ən çox düşdüyü tələlərdən biri rəqəmlərin parıltısına aldanmaqdır. Data bizə faktları göstərir, lakin o faktları şərh edən insan beyni min fərqli psixoloji filtrdən keçir:
Təsdiqləmə meyli (Confirmation Bias): Bir idarəçi yeni bir layihəyə aşiq olubsa, alqoritmlərin verdiyi mənfi siqnalları görməzdən gəlir və yalnız öz fikrini təsdiqləyən dataları seçib rəhbərliyə təqdim edir.
Batmış xərclər tələsi (Sunk Cost Fallacy): Sırf aylarla vaxt və büdcə qurban verildiyi üçün, alqoritmlərin "bu layihəni təcili dayandırın, batır" xəbərdarlığına rəğmən, qüsurlu layihələrə pul yatırmağa davam edirik.
Nəticədə, kağız üzərində sıfır xəta ilə qurulmuş rəqəmsal ssenarilər, insanın irrasional davranışları və qərarsızlıqları qarşısında aciz qalır. Biznes təkcə rəqəmlərdən ibarət olsaydı, əlində böyük data olan heç bir nəhəng şirkət iflas etməzdi.
Bəs çıxış yolu texnologiyadan imtina etməkdirmi? Əlbəttə ki, xeyr. Əsl uğur — sistemlərin qüsursuz riyazi gücü ilə insanın emosional zəkasını düzgün sintez edə bilmək sənətidir.
Biznes səmərəliliyini artırmaq üçün fəaliyyət göstərən Kaizen (Davamlı İnkişaf) fəlsəfəsi də məhz bunu tələb edir: Prosesləri elə qurmaq lazımdır ki, sistem insanın səhv edə biləcəyini, yorula biləcəyini və ya emosional qərar verə biləcəyini əvvəlcədən nəzərə alsın.
Rutinləri texnologiyaya buraxın: Hesabatların hazırlanması, dataların analizi, müştəri təqibləri kimi mexaniki işləri süni intellekt köməkçilərinə (məsələn, Bitrix24 CoPilot-a) həvalə edin. Qoy alqoritm öz qüsursuz işini görsün.
Strategiyanı insana saxlayın: Texnologiyanın təmizləyib önünüzə qoyduğu o qüsursuz dataya insan mühəndisliyi, empatiya, komanda ruhu və bazar instinkti ilə yanaşın.
Sistemlər qaydalarla işləyir, insanlar isə duyğularla. Ağıllı idarəçi, sistemin köləsi olub insan faktorunu unudan deyil; texnologiyanın gücü ilə öz işinin və komandasının memarı olmağı bacarandır.
İstifadəçi adı:
kaizenAd Soyad:
Kaizen.azMəqalə sayı:
205
15.11.2021
Biznes Dünyası
11.01.2021
Biznes Dünyası
11.03.2021
Biznes Dünyası
